تفاوت ازت و نیتروژن چیست؟

آیا ازت و نیتروژن با هم فرق دارند؟ خیر ازت و نیتروژن هیچ تفاوتی در ماهیت و ساختار شیمیایی با یکدیگر ندارند و هر دو به یک عنصر واحد اشاره می‌کنند. تفاوت تنها در نام‌گذاری و ریشه زبانی آن‌ها است. ازت نام فرانسوی و قدیمی‌تری است که بیشتر در بازار سنتی، صنعت و به‌ویژه کشاورزی ایران رایج شده است. در مقابل نیتروژن نام علمی، انگلیسی و استاندارد این عنصر در جدول تناوبی است که در محافل دانشگاهی و علمی کاربرد دارد. پس اگر کشاورزی گفت زمین نیاز به ازت دارد و مهندسی گفت خاک کمبود نیتروژن دارد، هر دو دقیقاً درباره یک چیز صحبت می‌کنند.

چرا به نیتروژن ازت می‌گویند؟ تاریخچه نام‌گذاری

ریشه این دوگانگی اسم به تاریخ علم شیمی و دانشمند مشهور فرانسوی یعنی آنتوان لاووازیه برمی‌گردد. او اولین کسی بود که این گاز را شناسایی کرد و نام ازت را روی آن گذاشت. دلیل این نام‌گذاری بسیار جالب است.

ازت در زبان یونانی به معنای بدون زندگی است زیرا این گاز به تنهایی نمی‌تواند از تنفس و حیات موجودات زنده پشتیبانی کند

اگرچه بعد‌ها دانشمندان نام نیتروژن را که به معنی سازنده شوره یا مواد نیتراته است جایگزین کردند، اما چون پایه علم شیمی در ایران قدیم از کشور فرانسه گرفته شده بود، نام ازت همچنان در زبان فارسی، به‌ویژه در میان کشاورزان و بازاریان باقی ماند و استفاده میشود.

کاربرد اصطلاح ازت در کشاورزی و کودها

در ادبیات کشاورزی و باغداری ایران، کلمه ازت فراتر از یک عنصر گاز است. وقتی کشاورزان یا فروشندگان لوازم کشاورزی می‌گویند زمین ازت می‌خواهد یا باید کود ازت بدهیم، منظورشان دقیقاً استفاده از کودهای حاوی نیتروژن مانند کود اوره است. ازت موتور محرک رشد رویشی گیاه است و مسئولیت اصلی سبزینگی و فتوسنتز را بر عهده دارد.

اگر گیاهان شما علائم زیر را دارند، احتمالاً با کمبود شدید ازت یا همان نیتروژن روبرو هستید:

• زرد شدن عمومی برگ‌ها که معمولاً از برگ‌های پایینی و پیرتر شروع میشود

• توقف رشد گیاه و ماندن در ابعاد کوچک و کوتولگی

• ضعیف و نازک شدن ساقه‌ها که توانایی نگهداری گیاه را ندارند

• رنگ‌ریدگی و روشن شدن غیرطبیعی کل گیاه

منظور از کود ازت بالا یا کود سفید چیست؟

بسیاری از افراد غیرمتخصص وقتی برای خرید کود به بازار می‌روند، با اصطلاحاتی مثل کود سفید یا کود شکری مواجه می‌شوند. این محصولات در واقع همان کود اوره هستند که غنی‌ترین منبع جامد ازت محسوب میشود. کود اوره به دلیل شکل ظاهری‌اش که شبیه دانه‌های شکر سفید است، در بازار به این نام‌ها معروف شده است.

این کود دارای ۴۶ درصد نیتروژن خالص است که بالاترین میزان در میان کودهای خشک به شمار می‌رود. کشاورزان از این کود برای رشد سریع و انفجاری شاخ و برگ‌ها استفاده می‌کنند. البته باید دقت کرد که مصرف بیش از حد کود سفید باعث سوختگی گیاه و شور شدن خاک میشود، بنابراین باید دقیقاً طبق دستور مصرف شود.

تفاوت گاز نیتروژن و باد معمولی در لاستیک خودرو

رانندگان و آپاراتی‌ها گروه دیگری هستند که با این عنصر سر و کار دارند. هوای معمولی که ما تنفس می‌کنیم یا در لاستیک می‌زنیم خودش حاوی ۷۸ درصد نیتروژن است. اما وقتی صحبت از باد نیتروژن در لاستیک میشود، منظور گازی با خلوص بالای ۹۵ درصد است که اکسیژن و رطوبت آن حذف شده است. این تفاوت شاید برای رانندگی معمولی شهری خیلی چشمگیر نباشد اما مزایای فنی اثبات شده‌ای دارد.

مهم‌ترین مزایای استفاده از نیتروژن خالص در تایر خودرو عبارتند از:

۱. ثبات فشار باد: مولکول‌های نیتروژن بزرگتر از اکسیژن هستند و سخت‌تر از منافذ ریز لاستیک فرار می‌کنند، بنابراین باد لاستیک دیرتر کم میشود.

۲. حذف رطوبت و جلوگیری از پوسیدگی: دستگاه‌های تزریق نیتروژن رطوبت هوا را می‌گیرند. نبود رطوبت باعث میشود رینگ خودرو زنگ نزند و عمر سیم‌های فلزی داخل تایر بیشتر شود.

۳. ایمنی در سرعت بالا: نیتروژن در برابر گرما واکنش کمتری نشان می‌دهد و در ترمزهای شدید یا سرعت بالا، فشار لاستیک به صورت ناگهانی بالا نمی‌رود که این امر خطر ترکیدگی را کاهش میدهد.

ویژگی‌ های فیزیکی و شیمیایی عنصر N ازت

برای دانش‌آموزان و کسانی که به دنبال اطلاعات خالص علمی هستند، ویژگی‌های اصلی این عنصر حیاتی در لیست زیر خلاصه شده است:

• نماد شیمیایی: حرف N

• عدد اتمی: شماره ۷ در جدول تناوبی

• حالت فیزیکی: در دمای اتاق به صورت گاز است

• ویژگی‌های ظاهری: گازی بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌مزه

• واکنش‌پذیری: گازی خنثی که به سختی وارد واکنش شیمیایی میشود

• فراوانی: حدود ۷۸ درصد از جو زمین را تشکیل میدهد

• اشتعال: این گاز به خودی خود نمی‌سوزد اما وجود آن برای کنترل احتراق و رقیق کردن اکسیژن در جو حیاتی است

خطرات و نکات ایمنی کار با ازت مایع و گاز نیتروژن

با اینکه نیتروژن گازی سمی نیست، اما کار با شکل‌های صنعتی آن خطرات جدی و حتی مرگبار دارد که باید حتماً جدی گرفته شود. دو حالت پرکاربرد این ماده یعنی ازت مایع و گاز فشرده، هر کدام خطرات مخصوص به خود را دارند.

ازت مایع و خطر سوختگی سرد

ازت مایع دمایی حدود منفی ۱۹۶ درجه سانتی‌گراد دارد. تماس حتی یک قطره از آن با پوست یا چشم باعث یخ‌زدگی فوری بافت و سوختگی سرد بسیار شدید میشود. هنگام کار با آن حتماً باید از دستکش و عینک مخصوص استفاده کرد.

گاز نیتروژن و خطر خفگی خاموش

این گاز را قاتل خاموش می‌نامند. اگر کپسول نیتروژن در یک محیط بسته نشت کند، بدون اینکه بویی حس کنید، جای اکسیژن را در اتاق می‌گیرد. فردی که در آن محیط است متوجه کمبود اکسیژن نمی‌شود و ناگهان بیهوش شده و دچار خفگی میشود.

هشدار جدی: هرگز کپسول‌های نیتروژن را در فضای بسته بدون تهویه مناسب باز نکنید و ازت مایع را در ظروف در بسته معمولی نگهداری نکنید زیرا خطر انفجار فیزیکی دارد.

سوالات متداول درباره فرق ازت و نیتروژن

آیا کود ازت همان اوره است؟

بله در اکثر موارد منظور از کود ازت همان کود اوره است که رایج‌ترین شکل آن محسوب میشود. اما کودهای دیگری مثل نیترات آمونیوم هم هستند که زیرمجموعه کودهای ازته قرار می‌گیرند.

آیا تنفس گاز ازت خطرناک است؟

ما در هر دم و بازدم در حال تنفس ۷۸ درصد ازت هستیم و این برای بدن بی‌خطر است. خطر زمانی ایجاد میشود که غلظت ازت به قدری بالا برود که اکسیژن کافی به ریه‌ها نرسد.

کاربرد ازت مایع چیست؟

از ازت مایع برای انجماد بسیار سریع مواد غذایی، حمل‌ونقل نمونه‌های آزمایشگاهی حساس و در پزشکی برای درمان ضایعات پوستی مانند سوزاندن زگیل استفاده میشود