راه اندازی آزمایشگاه، صرفا خرید چند بشر و ارلن و قرار دادن آن ها روی میز کار نیست. یک آزمایشگاه استاندارد باید مجموعه ای از تجهیزات عمومی، دستگاه های اندازه گیری، ابزارهای ایمنی، مواد مصرفی و زیرساخت های مناسب را در اختیار داشته باشد تا بتواند آزمایش ها را با دقت، تکرارپذیری و ایمنی قابل قبول انجام دهد.
نوع تجهیزات مورد نیاز به حوزه فعالیت آزمایشگاه بستگی دارد. برای مثال، تجهیزات مورد استفاده در آزمایشگاه شیمی با تجهیزات آزمایشگاه میکروبیولوژی، کنترل کیفیت مواد غذایی، آب و فاضلاب، داروسازی یا تحقیقاتی تفاوت دارد. با این حال، بخش قابل توجهی از تجهیزات پایه بین همه این آزمایشگاه ها مشترک هستند.
در این مقاله، مهم ترین تجهیزات آزمایشگاهی مورد نیاز برای راه اندازی آزمایشگاه معرفی می شوند تا بتوانید برای خرید، تجهیز و برنامه ریزی فضای آزمایشگاهی تصمیم دقیق تری بگیرید.
اولین مرحله در راه اندازی آزمایشگاه، آماده سازی فضای استاندارد و ایمن است. حتی دقیق ترین دستگاه های آزمایشگاهی نیز در محیط نامناسب عملکرد مطلوبی نخواهند داشت.
مهم ترین تجهیزات زیرساختی عبارت اند از:
سطح میز کار باید در برابر اسید، باز، حلال، حرارت و ضربه مقاومت مناسبی داشته باشد. معمولا صفحات رزین اپوکسی، HPL مقاوم یا سرامیک های صنعتی برای میزهای آزمایشگاهی انتخاب می شوند.
شیشه آلات آزمایشگاهی از ضروری ترین تجهیزات هر آزمایشگاه هستند و برای اندازه گیری، مخلوط کردن، گرم کردن، انتقال و نگهداری محلول ها استفاده می شوند. انتخاب شیشه آلات باکیفیت، به ویژه در آزمایش های کمی، تاثیر مستقیم بر دقت نتایج دارد.
مهم ترین شیشه آلات مورد نیاز
| نام تجهیز | کاربرد |
|---|---|
| بشر | مخلوط کردن، گرم کردن و نگهداری موقت محلول |
| ارلن مایر | انجام واکنش، تیتر کردن و هم زدن محلول |
| بالن ژوژه | تهیه محلول با حجم دقیق |
| استوانه مدرج | اندازهگیری تقریبی حجم مایعات |
| بورت | انجام تیتر و افزودن کنترلشده محلول |
| پیپت مدرج | انتقال حجم مشخص از مایع |
| پیپت حبابدار | انتقال حجم دقیق در آزمایشهای کمی |
| بالن تهگرد | گرم کردن و انجام واکنشهای شیمیایی |
| قیف شیشهای | انتقال مایع و فیلتراسیون |
| لوله آزمایش | انجام واکنش در حجم کم |
| شیشه ساعت | تبخیر محدود، توزین و پوشاندن بشر |
| دسیکاتور | نگهداری نمونههای حساس به رطوبت |
| بطری معرف | نگهداری مواد و محلولهای شیمیایی |
برای آزمایش های دقیق، بهتر است از شیشه آلات کلاس A استفاده شود. این محصولات تلرانس کمتری دارند و برای تهیه محلول های استاندارد، تیتر و آزمایش های کمی مناسب تر هستند.
اندازه گیری دقیق حجم مایعات در بسیاری از آزمایش ها اهمیت حیاتی دارد. استفاده از ابزار نامناسب یا کالیبره نبودن تجهیزات حجمی می تواند نتیجه آزمایش را کاملا تغییر دهد.
تجهیزات ضروری این بخش شامل موارد زیر هستند:
میکروپیپت ها برای انتقال حجم های بسیار کم، معمولا در محدوده میکرولیتر، استفاده می شوند. این تجهیزات در آزمایشگاه های مولکولی، میکروبیولوژی، دارویی و کنترل کیفیت بسیار پرکاربرد هستند.
میکروپیپت باید به صورت دوره ای کالیبره شود. اگر پیپت دقت نداشته باشد، کل فرایند آزمایش می تواند با خطا همراه شود؛ دستگاه کوچک است، اما در خراب کردن نتایج استعداد بزرگی دارد.
توزین دقیق مواد آزمایشگاهی، یکی از پایه های اصلی تهیه محلول و انجام واکنش های استاندارد است. نوع ترازو باید با حساسیت مورد نیاز آزمایشگاه انتخاب شود.
انواع ترازوی آزمایشگاهی
| نوع ترازو | دقت تقریبی | کاربرد |
|---|---|---|
| ترازوی رومیزی | 0.01 تا 0.1 گرم | توزین عمومی مواد |
| ترازوی دقیق | 0.001 گرم | تهیه محلول و فرمولاسیون |
| ترازوی آنالیتیکال | 0.0001 گرم | آنالیز کمی و تحقیقات دقیق |
| ترازوی رطوبت سنج | متغیر | تعیین درصد رطوبت نمونه |
ترازوی آنالیتیکال باید روی سطح کاملا صاف، پایدار و دور از جریان هوا، لرزش و نور مستقیم نصب شود. محفظه شیشه ای ترازو نیز باید هنگام توزین بسته باشد تا جریان هوا بر نتیجه تاثیر نگذارد.
برای کنترل صحت عملکرد ترازو، استفاده از وزنه های استاندارد و انجام کالیبراسیون دوره ای ضروری است.
pH متر آزمایشگاهی یکی از پرکاربردترین دستگاه ها در آزمایشگاه های شیمی، آب و فاضلاب، صنایع غذایی، دارویی، کشاورزی و کنترل کیفیت است. این دستگاه میزان اسیدی یا بازی بودن محلول را اندازه گیری می کند.
تجهیزات مرتبط با سنجش کیفیت محلول عبارت اند از:
برای راه اندازی آزمایشگاه، انتخاب pH متر باید بر اساس نوع نمونه، محدوده pH، قابلیت جبران خودکار دما یا ATC و امکان کالیبراسیون چند نقطه ای انجام شود.
بسیاری از آزمایش های شیمیایی به گرم کردن، تبخیر، خشک کردن یا کنترل دمای نمونه نیاز دارند. تجهیزات حرارتی باید متناسب با حجم کار، دمای مورد نیاز و نوع ماده انتخاب شوند.
تجهیزات حرارتی پرکاربرد
هات پلیت مگنت یکی از تجهیزات پایه در آزمایشگاه شیمی است و برای گرم کردن همزمان با هم زدن محلول کاربرد دارد. استفاده از همزن مغناطیسی باعث یکنواخت شدن محلول و توزیع بهتر حرارت می شود.
آون آزمایشگاهی نیز برای خشک کردن ظروف، نمونه ها و تعیین رطوبت کاربرد دارد. در مقابل، کوره الکتریکی برای دماهای بالاتر و فرایندهایی مانند خاکسترگیری استفاده می شود.
در بسیاری از آزمایش ها لازم است ذرات جامد، رسوبات یا ناخالصی ها از محلول جدا شوند. تجهیزات فیلتراسیون و جداسازی در آزمایشگاه های شیمی، آب و فاضلاب، غذایی و دارویی اهمیت زیادی دارند.
مهم ترین تجهیزات این بخش شامل موارد زیر هستند:
سانتریفیوژ با استفاده از نیروی گریز از مرکز، اجزای نمونه را بر اساس چگالی جدا می کند. این تجهیز در آزمایشگاه های پزشکی، بیوشیمی، میکروبیولوژی و تحقیقاتی کاربرد فراوانی دارد.
برای نمونه های حساس، باید سرعت، زمان و نوع روتور سانتریفیوژ به درستی انتخاب شود.
هیچ آزمایشگاهی بدون تجهیزات ایمنی کامل نیست. مواد شیمیایی، بخارات سمی، شیشه شکسته، حرارت، برق و فشار همگی می توانند خطرآفرین باشند. ایمنی در آزمایشگاه فقط برای نصب روی دیوار نیست؛ باید در خرید تجهیزات و طراحی فضا دیده شود.
تجهیزات ایمنی ضروری
هود شیمیایی یکی از مهم ترین تجهیزات برای کار با اسیدهای فرار، حلال ها، مواد سمی و ترکیبات دارای بخار خطرناک است. هود نباید به عنوان محل نگهداری دائمی مواد استفاده شود، زیرا جریان هوا و فضای کار آن باید آزاد باقی بماند.
شرایط نگهداری مواد شیمیایی و نمونه ها می تواند کیفیت و پایداری آن ها را تغییر دهد. برخی مواد به نور حساس هستند، بعضی باید در دمای پایین نگهداری شوند و برخی دیگر به رطوبت واکنش نشان می دهند.
تجهیزات مورد نیاز برای نگهداری شامل موارد زیر است:
یخچال آزمایشگاهی باید با یخچال خانگی تفاوت داشته باشد، به ویژه اگر قرار است مواد شیمیایی یا حلال های فرار در آن نگهداری شوند. یخچال های مخصوص آزمایشگاه برای کنترل بهتر دما و کاهش خطرات احتمالی طراحی می شوند.
اگر هدف از راه اندازی آزمایشگاه، کنترل کیفیت مواد اولیه یا محصول نهایی باشد، تجهیزات تخصصی بر اساس نوع صنعت انتخاب می شوند. برای مثال، آزمایشگاه کنترل کیفیت مواد غذایی، دارویی، آرایشی، شوینده یا قطعات صنعتی، نیازهای متفاوتی دارد.
برخی تجهیزات تخصصی رایج عبارت اند از:
خرید این دستگاه ها باید با توجه به روش های آزمون، استانداردهای مورد استفاده، حجم نمونه، خدمات پس از فروش، تامین قطعات و امکان کالیبراسیون انجام شود. خرید دستگاه بدون بررسی روش آزمون، شبیه خریدن یک آچار بسیار گران برای پیچی است که هنوز نمی دانیم چه سایزی دارد.
برای خرید تجهیزات آزمایشگاهی، فقط قیمت را معیار تصمیم گیری قرار ندهید. تجهیزات ارزان اما بدون دقت، کالیبراسیون، خدمات یا قطعات یدکی، در بلندمدت هزینه بیشتری ایجاد می کنند.
پیش از خرید، این موارد را بررسی کنید:
همچنین بهتر است پیش از تهیه لیست نهایی تجهیزات، چیدمان آزمایشگاه، مسیر رفت و آمد کارکنان، محل نگهداری مواد، تهویه، برق اضطراری و مدیریت پسماند نیز مشخص شوند.
تجهیزات آزمایشگاهی مورد نیاز برای راه اندازی آزمایشگاه شامل شیشه آلات، ابزارهای اندازه گیری، ترازو، pH متر، تجهیزات حرارتی، ابزار فیلتراسیون، دستگاه های نگهداری نمونه، تجهیزات ایمنی و دستگاه های تخصصی است. انتخاب هر یک از این تجهیزات باید بر اساس نوع آزمایشگاه، روش های آزمون، سطح دقت مورد نیاز و بودجه انجام شود.
یک آزمایشگاه حرفه ای با خرید تجهیزات گران قیمت ساخته نمی شود؛ بلکه با انتخاب درست تجهیزات، نگهداری اصولی، کالیبراسیون منظم و رعایت ایمنی شکل می گیرد. اگر این چهار مورد رعایت شوند، مسیر رسیدن به نتایج دقیق و قابل استناد بسیار هموارتر خواهد بود.
آخرین مقالات
درﺑﺎره ﻣﺎ
کیان پرتو تجهیز به عنوان شركت تامين کننده و توزیع کننده تجهیزات آزمایشگاهی و مواد شیمیایی ، با رعايت خط مشي و اهداف خود درصدد است تا كيفيت را در قالب استانداردهاي بين المللي رعايت كرده و به دنبال گسترش روابط خود، با همه ي واحدهاي مرتبط مي باشد.
ﺗﻤﺎس ﺑﺎ ﻣﺎ
آدرس : تهران - خیابان فرصت شیرازی بین خیابان والعصر و جمالزاده - پلاک ۹۴ - طبقه ۲ واحد ۵
تلفن : 02166577909 02166577951 ۰۹۱۲۰۲۷۵۸۸۴
پست الکترونیکی: kianparto.ir{@}gmail{.}com
پست الکترونیکی: info{@}kianpartotajhiz{.}com
