هات پلیت آزمایشگاهی یکی از کاربردیترین تجهیزات در آزمایشگاههای شیمی، زیستشناسی، داروسازی، کنترل کیفیت، صنایع غذایی و مراکز تحقیقاتی است. این دستگاه برای گرم کردن یکنواخت محلولها، تبخیر حلالها، آمادهسازی نمونهها و در برخی مدلها برای همزدن همزمان مواد استفاده میشود. اگرچه کار با هات پلیت در نگاه اول ساده به نظر میرسد، اما رعایت چند نکته مهم میتواند هم دقت آزمایش را بالا ببرد و هم جلوی اتفاقات ناخوشایند را بگیرد؛ چون آزمایشگاه جای شوخی نیست، حتی اگر هات پلیت مثل اجاق کوچک رومیزی به نظر برسد!
هات پلیت آزمایشگاهی دستگاهی است که با استفاده از یک صفحه حرارتی، ظروف آزمایشگاهی مانند بشر، ارلن، بالن یا ظروف مقاوم به حرارت را گرم میکند. صفحه این دستگاه معمولا از جنس آلومینیوم، سرامیک، استیل یا ترکیبات مقاوم به حرارت ساخته میشود تا بتواند دما را به صورت یکنواخت منتقل کند.
برخی مدلهای هات پلیت تنها قابلیت گرم کردن دارند، اما مدلهای پیشرفتهتر با عنوان هات پلیت مگنت یا هات پلیت همزن مغناطیسی علاوه بر گرمایش، امکان همزدن محلول با استفاده از مگنت را نیز فراهم میکنند.
هات پلیت در آزمایشگاهها کاربردهای متنوعی دارد. مهمترین کاربردهای آن عبارتاند از:
به زبان ساده، هات پلیت همان دستیار گرمکننده آزمایشگاه است؛ البته دستیاری که اگر با آن درست رفتار نکنید، خیلی سریع داغ میکند!
برای کار صحیح با هات پلیت بهتر است ابتدا با بخشهای اصلی آن آشنا شوید:
این قسمت محل قرارگیری ظرف آزمایشگاهی است و وظیفه انتقال حرارت را بر عهده دارد. صفحه حرارتی باید مقاوم، صاف و تمیز باشد تا گرما به شکل یکنواخت منتقل شود.
برای فعال یا غیرفعال کردن دستگاه استفاده میشود. در برخی مدلها این کلید با چراغ نشانگر همراه است.
در مدلهای ساده، دما با ولوم چرخشی تنظیم میشود. در مدلهای دیجیتال، مقدار دما روی نمایشگر قابل مشاهده و تنظیم دقیقتر است.
این سیستم کمک میکند دمای صفحه در محدوده تعیینشده باقی بماند و از افزایش بیش از حد دما جلوگیری شود.
در هات پلیت مگنت، یک موتور داخلی باعث چرخش مگنت داخل ظرف میشود و محلول را به صورت یکنواخت هم میزند.
برای استفاده صحیح از هات پلیت، مراحل زیر را با دقت انجام دهید.
قبل از روشن کردن هات پلیت، دستگاه را از نظر ظاهری بررسی کنید. مطمئن شوید که:
این مرحله شاید ساده به نظر برسد، اما همین بررسی کوتاه میتواند از سوختن دستگاه، آسیب به نمونه یا حتی خطر آتشسوزی جلوگیری کند.
ظرفی که روی هات پلیت قرار میدهید باید در برابر حرارت مقاوم باشد. معمولا از ظروف شیشهای آزمایشگاهی مانند بشر، ارلن یا بالن استفاده میشود. بهتر است از ظروف ترکخورده، لبپریده یا نازک استفاده نکنید، چون احتمال شکستن آنها در اثر حرارت وجود دارد.
نکته مهم این است که کف ظرف باید تا حد امکان صاف باشد تا تماس خوبی با صفحه حرارتی داشته باشد. تماس بهتر یعنی انتقال حرارت بهتر؛ درست مثل وقتی که قابلمه روی گاز لق میزند و غذا تصمیم میگیرد دیرتر بپزد!
ظرف حاوی محلول یا نمونه را به آرامی در مرکز صفحه هات پلیت قرار دهید. قرار گرفتن ظرف در مرکز صفحه باعث میشود حرارت به صورت یکنواختتری منتقل شود.
اگر از هات پلیت مگنت استفاده میکنید، قبل از شروع گرمایش، مگنت را داخل محلول قرار دهید و سپس ظرف را روی صفحه بگذارید.
بعد از اطمینان از قرارگیری صحیح ظرف، دستگاه را به برق وصل کرده و کلید روشن را فعال کنید. در مدلهای دیجیتال، نمایشگر روشن میشود و میتوانید دمای مورد نظر را تنظیم کنید. در مدلهای آنالوگ نیز معمولا با چرخاندن ولوم، میزان حرارت مشخص میشود.
تنظیم دما یکی از مهمترین مراحل کار با هات پلیت آزمایشگاهی است. دمای مورد نیاز باید بر اساس نوع ماده، نوع حلال، هدف آزمایش و مقاومت ظرف انتخاب شود.
برای شروع بهتر است دما را به تدریج افزایش دهید. افزایش ناگهانی دما ممکن است باعث جوشیدن شدید محلول، پاشش مواد، شکستن ظرف یا تغییر در نتیجه آزمایش شود.
به طور کلی:
نکته طلایی: همیشه به یاد داشته باشید که صفحه هات پلیت ممکن است بعد از خاموش شدن هم داغ بماند. این دستگاه استاد پنهانکاری است؛ خاموش میشود، اما همچنان میسوزاند!
اگر دستگاه شما از نوع هات پلیت مگنت است، میتوانید سرعت همزدن را تنظیم کنید. برای این کار:
سرعت بیش از حد ممکن است باعث پاشش محلول یا خارج شدن مگنت از مرکز شود. بهترین حالت زمانی است که محلول به صورت یکنواخت و بدون پاشش هم بخورد.
در طول کار با هات پلیت، دستگاه و نمونه را رها نکنید. بهتر است به صورت مداوم وضعیت محلول، دما، سرعت تبخیر و شرایط ظرف را بررسی کنید.
اگر محلول شروع به جوشیدن شدید کرد، دما را کاهش دهید. اگر بخار زیادی ایجاد شد، از هود آزمایشگاهی استفاده کنید؛ مخصوصا زمانی که با مواد شیمیایی فرار یا حلالهای آلی کار میکنید.
بعد از پایان کار، ابتدا دما و سرعت همزن را روی صفر قرار دهید. سپس دستگاه را خاموش کنید و در صورت نیاز، دوشاخه را از برق بکشید.
هرگز بلافاصله بعد از خاموش کردن دستگاه به صفحه حرارتی دست نزنید. صفحه ممکن است برای چند دقیقه یا حتی بیشتر داغ بماند. بهتر است اجازه دهید دستگاه به طور کامل خنک شود.
پس از خنک شدن کامل دستگاه، صفحه حرارتی را با یک دستمال نرم و مرطوب تمیز کنید. اگر مواد شیمیایی روی صفحه ریخته شدهاند، طبق دستورالعمل ایمنی همان ماده اقدام به پاکسازی کنید.
از ریختن مستقیم آب روی دستگاه خودداری کنید. هات پلیت با برق کار میکند و آب هم که با برق شوخی ندارد؛ ترکیبشان اصلا رفاقتی نیست!
رعایت نکات ایمنی هنگام استفاده از هات پلیت بسیار ضروری است. مهمترین موارد عبارتاند از:
برخی مواد شیمیایی هنگام گرم شدن خطرناک میشوند. بنابراین باید قبل از گرم کردن هر ماده، برگه اطلاعات ایمنی یا همان MSDS آن بررسی شود.
موادی که نیاز به احتیاط ویژه دارند شامل موارد زیر هستند:
اگر با چنین موادی کار میکنید، حتما از هود، عینک ایمنی، دستکش مناسب و تجهیزات کنترل دما استفاده کنید.
هات پلیتها از نظر عملکرد به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
این مدل فقط برای گرم کردن نمونه استفاده میشود. طراحی سادهای دارد و معمولا برای کاربردهای عمومی آزمایشگاهی مناسب است.
این مدل علاوه بر گرم کردن، قابلیت همزدن مغناطیسی دارد. در آزمایشهایی که نیاز به توزیع یکنواخت دما یا حل شدن کامل مواد دارند، هات پلیت مگنت انتخاب بهتری است.
به طور خلاصه، هات پلیت ساده گرم میکند؛ هات پلیت مگنت هم گرم میکند، هم هم میزند. یعنی یک جورهایی نسخه چندکارهتر و زرنگتر ماجراست.
برای اینکه هات پلیت آزمایشگاهی مدت بیشتری با عملکرد خوب کار کند، این نکات را رعایت کنید:
بسیاری از خطاهای آزمایشگاهی به دلیل استفاده نادرست از تجهیزات اتفاق میافتند. در مورد هات پلیت، اشتباهات رایج شامل موارد زیر است:
افزایش سریع دما میتواند باعث جوشیدن ناگهانی محلول و پاشش مواد شود.
ظروف معمولی یا آسیبدیده ممکن است در اثر حرارت ترک بخورند یا بشکنند.
هات پلیت نباید بدون نظارت روشن بماند، مخصوصا زمانی که مواد شیمیایی یا حلالهای فرار روی آن قرار دارد.
خاموش بودن دستگاه به معنی سرد بودن آن نیست. صفحه حرارتی تا مدتی داغ باقی میماند.
باقی ماندن مواد شیمیایی روی صفحه میتواند باعث خوردگی، بوی نامطبوع یا آسیب به دستگاه شود.
در بسیاری از آزمایشها، دمای واقعی محلول مهمتر از دمای صفحه دستگاه است. دمایی که روی نمایشگر هات پلیت دیده میشود معمولا دمای صفحه یا دمای تنظیمشده است، نه همیشه دمای دقیق داخل محلول.
برای کنترل دقیقتر دما میتوانید از روشهای زیر استفاده کنید:
این نکته برای آزمایشهای حساس بسیار مهم است، چون گاهی اختلاف چند درجهای میتواند نتیجه آزمایش را تغییر دهد.
انتخاب دمای مناسب به نوع ماده و هدف آزمایش بستگی دارد. با این حال، چند اصل کلی وجود دارد:
در آزمایشگاه، عجله معمولا دوست خوبی نیست. مخصوصا وقتی پای گرما، شیشه و مواد شیمیایی وسط باشد.
هات پلیت نیز مانند هر دستگاه آزمایشگاهی دیگر به نگهداری منظم نیاز دارد. برای نگهداری بهتر:
اگر دستگاه دیجیتال است، بهتر است در بازههای زمانی مشخص کالیبراسیون دما انجام شود تا دقت عملکرد آن حفظ شود.
هات پلیت آزمایشگاهی دستگاهی کاربردی برای گرم کردن، تبخیر، آمادهسازی و در برخی مدلها همزدن محلولها است. برای استفاده صحیح از این دستگاه باید ابتدا وضعیت ظاهری آن بررسی شود، ظرف مناسب انتخاب گردد، دما به صورت تدریجی تنظیم شود و در طول فرایند گرمایش، نمونه تحت نظر باشد.
رعایت نکات ایمنی، استفاده از ظروف مقاوم به حرارت، کنترل دقیق دما و تمیز کردن دستگاه بعد از استفاده، نقش مهمی در افزایش دقت آزمایش و طول عمر هات پلیت دارد. اگرچه کار با هات پلیت ساده به نظر میرسد، اما استفاده غیراصولی از آن میتواند باعث آسیب به دستگاه، نمونه یا حتی کاربر شود. پس با این دستگاه مهربان، دقیق و کمی هم محتاط باشید؛ چون هات پلیت هم مثل بعضی آدمها، ظاهر آرامی دارد ولی زود داغ میکند!
خیر. فقط باید از ظروف مقاوم به حرارت مانند بشر، ارلن یا ظروف آزمایشگاهی استاندارد استفاده شود. ظروف پلاستیکی یا شیشههای معمولی برای استفاده روی هات پلیت مناسب نیستند.
به دلیل ظرفیت حرارتی صفحه، گرما تا مدتی در آن باقی میماند. بنابراین بعد از خاموش کردن دستگاه باید صبر کنید تا صفحه کاملا خنک شود.
گرم کردن حلالهای قابل اشتعال باید با احتیاط بسیار زیاد، در هود آزمایشگاهی و با رعایت دستورالعمل ایمنی انجام شود. در این موارد بهتر است از تجهیزات کنترل دما و روشهای ایمنتر استفاده شود.
هات پلیت معمولی فقط قابلیت گرم کردن دارد، اما هات پلیت مگنت علاوه بر گرمایش، محلول را با استفاده از مگنت به صورت یکنواخت هم میزند.
پس از خاموش شدن و خنک شدن کامل دستگاه، صفحه را با دستمال نرم و کمی مرطوب تمیز کنید. از ریختن مستقیم آب یا استفاده از مواد خورنده روی دستگاه خودداری کنید.
آخرین مقالات
درﺑﺎره ﻣﺎ
کیان پرتو تجهیز به عنوان شركت تامين کننده و توزیع کننده تجهیزات آزمایشگاهی و مواد شیمیایی ، با رعايت خط مشي و اهداف خود درصدد است تا كيفيت را در قالب استانداردهاي بين المللي رعايت كرده و به دنبال گسترش روابط خود، با همه ي واحدهاي مرتبط مي باشد.
ﺗﻤﺎس ﺑﺎ ﻣﺎ
آدرس : تهران - خیابان فرصت شیرازی بین خیابان والعصر و جمالزاده - پلاک ۹۴ - طبقه ۲ واحد ۵
تلفن : 02166577909 02166577951
پست الکترونیکی: kianparto.ir{@}gmail{.}com
پست الکترونیکی: info{@}kianpartotajhiz{.}com
